Ons voedsel (13): Duurzaamheid in onze voedselproductie is ver te zoeken

Aan het begin van deze voedsel-zoektocht heb ik geschreven dat ik steeds meer het gevoel kreeg dat we een probleem krijgen met onze voedselvoorziening als we doorgaan zoals we nu bezig zijn. In meer dan 35 blogs over ons voedsel heb ik verschillende aspecten van onze huidige voedselproductie bekeken. In het onderstaande overzicht worden de belangrijkste conclusies van deze blogs op een rij gezet. In de parallelle reeks 'verbeterde voedselproductie' worden juist de aspecten voor de oplossingsrichtingen besproken.

In blog 3a, 3b en 3c is gekeken naar de stijging van de voedsel productie. De wereldbevolking is geëxplodeerd, wat mogelijk is geweest dankzij een enorme toename van de voedselproductie, voornamelijk door de Groene Revolutie, waarbij door de introductie van nieuwe variëteiten, kunstmest, pesticiden, nieuwe irrigatietechnieken, verbeterde zaden en het verstrekken van landbouwkredieten van voedsel enorm is gestegen.
Door de stijging van de voedselproductie en het welvaartsniveau is ook de vlees consumptie enorm gestegen, waardoor heel veel voedsel voor dieren moet worden geproduceerd.
Hoewel de consumptie is gestegen, is het dieet echter enorm verschraalt: 75 % van het wereldwijde voedsel wordt geproduceerd met behulp van 12 planten soorten en 5 dieren soorten.

Ons voedsel (12a): veranderde voedingswaarde van ons voedsel

In eerdere blogs heb ik laten zien dat dankzij de Groene Revolutie de voedselproductie een ongekende groei heeft doorgemaakt, niet alleen de granen, ook bij andere voedselgroepen is een sterke groei in opbrengst per ha terug te zien.

Bron: http://faostat3.fao.org/download/Q/*/E

De Groene Revolutie is mogelijk geweest dankzij schaalvergroting, mechanisatie, veredeling van rassen, maar vooral dankzij de grootschalige toepassing van kunstmest. Hierbij worden voornamelijk die elementen gegeven die de plant het hardst nodig heeft om te groeien: N, P en K. De andere elementen C, H en O worden uit de lucht en de bodem gehaald.

Ons voedsel (11a): stikstof en bodemvruchtbaarheid

Stikstof, koolstof, fosfor en kalium zijn de belangrijkste bouwstenen voor de natuur. Stikstof en koolstof zijn in gasvorm beschikbaar (N₂ en CO₂). Via fotosynthese wordt CO₂ omgezet in suikers, zodat koolstof beschikbaar wordt voor planten en bodemleven. Stikstof wordt in beperkte mate beschikbaar gemaakt via natuurlijke depositie en bliksem. De grootste hoeveelheid stikstof wordt in de natuur echter beschikbaar gemaakt via biologische stikstof binding.
Volgens dit artikel uit 2013 zag de wereldwijde stikstof balans er voor de industriele revolutie ongeveer als volgt uit:

		Omschrijving	Hoeveelheid [Tg N yr−1]	Hoeveelheid [%]
N-uitstroom	HL	Uitstroom van N naar water	35	54%
	GL	Uitstroom van N naar de atmosfeer	30	46%
N-productie	LNF	Onweer N-fixatie	4	6%
	Nrl	Atmosferische N-depositie	3	5%
	BNF	Biologische N-binding	58	89%

Ons voedsel (3c): hoe is de verdeling van opbrengstgroei tussen verschillende typen gewassen

Zoals in een eerdere blog is aangegeven, is de voedselproductie van granen gestegen, vooral dankzij een sterke groei in de opbrengst per hectare. Maar hoe staat het met het verbouwd areaal, is dat gelijk gebleven of gestegen? En hoe zit het echter met andere gewassen? Is hier ook een opbrengst groei opgetreden?

Bron:http://www.wri.org/blog/2013/12/global-food-challenge-explained-18-graphics

Liberalisme en ecosysteemdiensten: waarom het nooit goed zal boteren tussen deze twee

In onze wereld lijkt het Liberalisme en het vrije markt principe steeds dominanter te worden. In deze vraag-en-aanbod-balans geldt dat de hoogste bieder de nieuwe eigenaar wordt van het gewenste product. Tegelijkertijd groeit het idee dat overal een prijskaartje aan kan worden gehangen, omdat de vrije markt in staat zou zijn om de beste balans te vinden. Hoe verder dit wordt doorgetrokken, hoe duidelijker het echter ook wordt dat er grenzen zijn van waar je een prijskaartje aan zou kunnen hangen: het beïnvloed de moraal en conflicteert met collectieve goederen. Voor onze planeet is één van de belangrijkste collectieve goederen de diensten die ecosystemen leveren.

Wat is het Liberalisme

Het Liberalisme staat voor vrijheid: zoveel mogelijk vrijheid van het individu zolang hij de vrijheid van anderen maar niet beperkt, vrijheid dus om te doen en laten wat je wil op je privé domein. Tevens streeft het Liberalisme naar een vrije markt waarin de overheid zich terughoudend opstelt. Volgens het Liberalisme is de mens in staat om deze vrijheid op de juiste wijze gebruiken, omdat het Liberalisme, net als het Socialisme uit gaat van de goedheid van de mens, terwijl het Conservatisme ervan uitgaat dat de mens altijd uit is op eigen gewin ten koste van de ander.

Ons voedsel (10): waar is de nieuwe landbouwgrond

Bij een gelijkblijvend landoppervlak en een toenemende bevolking, is de hoeveelheid landbouwgrond per inwoner afgenomen in de afgelopen decennia.

Bron: http://www.globalchange.umich.edu/globalchange2/current/lectures/land_deg/land_deg.html

Ons voedsel (3b): Waar wordt het voedsel geproduceerd, en waar wordt het gegeten?

De wereldbevolking is hard gegroeid de afgelopen decennia, en dat is (gelukkig) samen gegaan met welvaartsgroei.

Bron: http://climate.mr-int.ch/index.php/en/development-3/current-state-2

Voedselconsumptie

Welvaartstoename leidt over het algemeen tot een toename in voedselconsumptie. Sinds de jaren 60 heeft de toegenomen welvaart geleid tot een toename van het aantal KJ per persoon van ongeveer 30%. Dit is bereikt door de, in een eerdere blog aangegeven, toename van de productie per hectare.

Ons voedsel (9a): waar komt ons zaaigoed, pesticiden en kunstmest vandaan?

We eten ons voedsel, en het meeste voedsel is afkomstig van eenjarige planten. Dit betekend dat deze planten in het najaar of in het voorjaar worden gezaaid of geplant en in de zomer worden geoogst. Deze worden voorzien van kunstmest om ze sneller en beter te laten groeien, en om onkruid geen kans te geven worden pesticiden gespoten.
De benodigde zaden moeten worden gekweekt: wie doet dat eigenlijk? En wie produceert de pesticiden? Wie maakt de kunstmest?

De zaaigoed producenten

De omzet van de top 10 van de grootste zaaigoedproducerende bedrijven in de wereld zag er over 1996 (voor de grote consolidatie begon) 2007, 2009, 2011 en 2014 (op basis van gegevens uit jaarverslagen) als volgt uit:

Ons voedsel (8a): van wie kopen we het eigenlijk

Ons voedsel wordt geproduceerd door boeren, waarvan velen zich steeds meer specialiseren in een aantal gewassen. Al deze gewassen worden verhandeld en verwerkt tot de producten die we uiteindelijk in de supermarkt kopen. 

In de supermarkt hebben we de keuze uit een grote scala aan merken. Elk merk probeert zijn eigen imago te hebben, om een duidelijke doelgroep te bedienen.

Een uitgebreide analyse van Oxfam laat echter zien dat achter deze enorme variëteit aan labels een zeer beperkt aantal bedrijven zit.

Bron: http://www.behindthebrands.org/

Deze 10 bedrijven hebben een gezamenlijke omzet van ongeveer $410 miljard (2014).

Ons voedsel (5b): CCD bij bijen volken, of toch iets anders?

In Augustus heb ik een blog gewijd aan bestuiving en bijen. Ik heb hierin aangegeven dat velen bezorgt zijn over het voortbestaan van de bijen, vanwege de zogeheten CCD (Colony Collapse Disorder). Deze CCD zou volgens het magazine Science kunnen worden verklaard door een pallet aan oorzaken: gebruik van pesticiden, afname aan biodiversiteit, de varroamijt en mogelijke stress als gevolg van regelmatige verplaatsing van de bijenvolken.

Kortgeleden heb ik het boek "herstellende landbouw" van Mark Shepard gelezen. Hij voegt aan deze verklaring van de huidige situatie een interessante extra dimensie toe, door meer context en achtergrond informatie te geven over het houden van bijen in de afgelopen eeuwen.