Het toppunt van individualisme of waarom jongeren in de schuldsanering komen

Afgelopen week viel mijn oog op een advertentie in de krant met als trekkende quote: “ik betaal niet graag voor zorg die ik niet gebruik” Want, zo staat in de advertentie “Je bent jong en je maakt eigenlijk nooit gebruik van zorg. Toch ben je verplicht er een verzekering voor af te sluiten. Speciaal voor jou is er ZEKUR van Univé. We hebben hele goede afspraken gemaakt met een aantal zorgverleners. Daarnaast sluit je ZEKUR online af. Zo kunnen we je een prima basisverzekering aanbieden met een superlage maandpremie. En voor extra wensen kies je het voordelige Extra ZEKUR” Op de website van deze zorgverzekering wordt in het promo filmpje het volgende gezegd: “gaat je geld naar zorgdiensten die je toch niet gebruikt, of liever naar de leuke dingen des levens”. Je bespaart er 340 euro mee wat je dan weer zou kunnen uitgeven “aan een vet snowboard, een stapel dvd’s of een Ipod of een korting sporten in 1 van de gecertificeerde sportcentra”. Wat deze verzekering en bijbehorende commercials uitstraalt is: ik wil maximaal genieten van het leven en wil niet solidair zijn, niet leven in een samenleving, niet lastig worden gevallen met kosten van anderen, gewoon lekker alleen zijn op deze wereld. Mijn eerste reactie hierop: bah wat een walgelijke reclame, hier wordt gekoketteerd met het idee om vooral niet meer aan een samenleving mee te doen, maar vooral aan je eigen portemonnee te denken, aan je eigen genot, alleen aan je zelf. En dat in een tijd waarin we nu net te maken hebben met een economische crises, omdat iedereen alleen maar aan zijn eigen portemonnee zat te denken (bonussen voor bankiers zodat ze onverantwoorde risico’s namen, een publieke sector waar bijna geen manager meer zou willen werken als hij maar 1 keer een balkenende norm betaalt zou krijgen, bonnetjes schandalen in Groot Brittannië, faillissement van de DSB-bank, schuldsanering als booming business, aandelenlease affaire, credit card bubble die op springen staat etc.). Dan zou je hopen dat we meer naar elkaar zouden omkijken, dat we meer solidair zouden willen zijn, dat we samen de lasten willen dragen. En dat bedrijven hierin ook hun rol nemen. Alleen kan ik op de website van ZEKUR in de voorwaarden geen leeftijdsgrens vinden. Wel vind ik bij de premiecheck een ander bijzonder iets. Ik betaal € 62,- als ik een eigen risico neem van € 665,-; let op, de jaarpremie is dus € 744,-. Als ik als jongere dus ziek word – ik geef elke maand al mijn geld uit, spaar niet, want ik leef maar 1 keer – moet ik dus € 665,- eigen risico betalen. Nu snap ik meteen ook waarom schuldsanering booming business is. Gelukkig is dit een product van Univé, de coöperatie zonder winstoogmerk waar de klant de vruchten van plukt. In dit geval zouden het wel eens de wrange vruchten kunnen zijn.

Regels om regels te regelen

Nadat Herman Heinsbroek in 2002 de begrippen Normen en Waarden herintroduceerde in de politiek, heeft premier Balkenende dit overgenomen en in 2004 geprobeerd een Europese discussie hierover van de grond te krijgen. Door de moord op Theo van Gogh werd de aandacht afgeleid en kwam de discussie niet van de grond. Helaas geen discussie, helaas dus ook geen bewustwording bij het publiek van het nut en noodzaak van normen en waarden. Vervaging van normen en waarden is in Nederland een enorm groot probleem aan het worden. Iedereen doet wat goed is in zijn eigen ogen, om het bijbelboek Richteren te citeren. Gevolg hiervan is dat uiteindelijk de vrijheid in de samenleving, de collectieve vrijheid, afneemt. Collectieve vrijheid bestaat bij de gratie van het opgeven van individuele vrijheid. Om een voorbeeld te noemen, wil het verkeer goed functioneren, dan zijn er verkeersregels nodig: in Nederland rijden we rechts, we stoppen voor een rood licht, met alcohol op ga je niet achter het stuur etc. De individuele vrijheid wordt hierbij ingeperkt: je mag niet links rijden, door rood licht rijden wordt beboet, je mag met alcohol op niet gaan rijden etc. Je kunt dit natuurlijk heel vervelend vinden, ik word immers beknot in mijn bewegingsvrijheid, maar de regels zijn noodzakelijk om als samenleving als geheel veilig en goed met elkaar te kunnen samenleven. Individuele vrijheid zal je echter alleen opgeven als je je ervan bewust bent dat je samen met anderen in een samenleving leeft. Als je echter alleen maar voor jezelf leeft en geen oog meer hebt voor de mensen in je omgeving wordt je individuele vrijheid het belangrijkste. En dat is nu precies de zorgwekkende ontwikkeling die plaatsvindt in de huidige samenleving: ik moet mij maximaal kunnen ontplooien, ik moet bewegingsvrijheid hebben, ik moet onafhankelijk zijn, als ik … wil, dan moet dat toch kunnen? Maar daar waar individuele vrijheid maatgevend wordt, gaat dit ten koste van de collectieve vrijheid. Wil de samenleving dan toch nog blijven functioneren, dan moet de overheid de collectieve vrijheid gaan handhaven door middel van regels. Als de nationale sport lijkt te worden, zoek de mazen in de wet, in plaats van, leef de wet na in de geest van de wet, lees, als normen en waarden verdwijnen, dan moet de overheid dus alles gaan dichttimmeren, dan zijn regels nodig om regels te regelen. Ik noem een paar voorbeelden die de laatste tijd langs zijn gekomen:

• Strengere alcolholcontroles als er meer mensen met alcohol achter het stuur kruipen. Zodat er minder verkeersslachtoffers vallen
• Geen alcohol meer onder de 18 in plaats van 16, als steeds meer en steeds jongere kinderen zich in een coma zuipen, of bij de alcoholpoli hun maag moeten laten leegzuigen. Zodat een VWO-er vanwege de opgelopen hersenbeschadiging niet meer als VMBO-er uit het ziekenhuis komt.
• Decibelbeperking op mp3-spelers als steeds meer mensen gehoorbeschadiging oplopen omdat ze de mp3-speler te hard hebben staan en daardoor in de toekomst een gehoorapparaat nodig hebben. Zodat in de toekomst de ziektekosten niet de pan uit rijzen.
• Een Electronisch patientendossier om ervoor te zorgen dat misstanden sneller kunnen worden aangekaart en aangepakt. Zodat minder kinderen mishandeld worden en er minder kinderen op straat terecht komen.

Oftewel, allemaal inperking van de individuele vrijheid, om ervoor te zorgen dat de collectieve vrijheid gewaarborgd blijft. Leuk? Nee. Noodzakelijk? Als normen en waarden in de mensen zelf niet terugkeren helaas wel.

Micro versus macro schaal

“De wereld is een dorp geworden” zegt men wel eens, je kunt skypen met iedereen, waar ook ter wereld. Het nieuws komt zeer snel naar je toe, het meest aansprekende voorbeeld daarvan, is wel dat velen het tweede vliegtuig op 9 – 11 live de tweede toren van de Twin Towers in hebben zien vliegen. En elke dag komt er weer een nieuwe lading slecht nieuws naar ons toe, die totaal anders is dan het slechte nieuws van gisteren. Tegelijk is de tegenbeweging op gang, er gebeurt zoveel, je wordt zo overspoelt door de hoeveelheid slecht nieuws over onze 6,5 miljard medebewoners van deze planeet, dat we gek worden van de hoeveelheid ellende. We verzuipen erin, we stompen af en trekken ons terug op ons eigen eilandje, ons veilige woninkje, onze eigen buurt, ons eigen sociale netwerk, onze eigen vertrouwde cultuur. (zie bijvoorbeeld het succes van tv-programma’s met aandacht voor de lokale situatie, zoals Hart van Nederland en de Twentse soap “Van Jonge Leu en Oale Groond”). We leven echter wel in een wereld, die zich niet houdt aan deze grenzen. Terugtrekken uit de grote boze wereld, levert alleen maar vervreemding van die wereld op, zeker als de grote boze wereld in een turbulent vaarwater terecht is gekomen, als de cultuur uit die grote boze wereld de cultuur is van onze buurman. En dat levert problemen op. Mensen die zich willen terugtrekken in hun vertrouwde wereldje, worden geconfronteerd met een andere cultuur. Een cultuur met haar eigen normen en waarden, die over het algemeen niet overeen komen met de normen en waarden van de westerling. Lang is dit cultuurverschil genegeerd. Gevolg is alleen wel dat er een generatie is opgegroeid die bijna schizofreen is, ze groeien op in een land waar ze niet thuis horen, en in het land van hun voorouders horen ze ook niet (meer) thuis. Ontheemde vervreemde mensen die geen doel voor ogen hebben gaan dan vreemde dingen doen. Zie bijvoorbeeld het gebeuren met het ambulancepersoneel in Amsterdam (begin september 2008) en met de buschauffeurs in Gouda (eind september 2008). En omdat we al heel lang niet met die vreemde mensen om ons heen hebben gepraat (alleen wel heel veel over), hebben we geen relatie met hun en kunnen we nu niet meer de culturele kloof overbruggen. ... In heel veel discussies komt het probleem van micro en macro schaal terug. Laat ik een aantal voorbeelden noemen

• In de rechter hoek van de christelijke kerken woed een discussie of opwekkingsliederen nu wel of niet gezongen moeten worden. Groep 1 hanteert het argument, direct doen, want ik kan me er zo goed in uiten (micro schaal). Groep 2 hanteert het argument, niet doen, want theologisch heeft dit grote gevolgen (macro schaal). Aangezien deze 2 argumenten totaal geen verband met elkaar hebben, is het erg lastig om elkaar in de discussie te vinden.
• Alle ethische discussies in de politiek lopen tegen hetzelfde probleem aan. De progressievelingen willen het, want dat is hun individueel recht (micro schaal). De christenen/ conservatieven voeren allerlei glijdende schaal argumenten aan, gaan in op de gevolgen die het heeft voor de toekomst (macro schaal). Uiteindelijk kan men elkaar niet vinden en wordt de macro schaal argumentatie groep weggezet als achterhaald, bekrompen, moeilijk doeners, zwartgalligen etc.
• In de politieke arena hanteert Geert Wilders ook heel vaak de micro argumenten. Hij pakt een klein recent voorbeeld en trekt dat 1 op 1 door naar macro schaal; een paar Marokkanen hebben iets gedaan, dus zijn alle Marokkanen criminelen, die allemaal moeten worden terugstuurt naar hun moederland (terwijl velen in Nederland zijn geboren). En de overige politici kijken ernaar en staan met de mond vol tanden. Geert is ongrijpbaar, maar hij scoort er ondertussen wel heel goed mee.

Waarom spreken de “ik vind” argumenten en de ongenuanceerde extrapolatie van Geert zo aan? In onze geïndividualiseerde maatschappij gaat iedereen voor zelf ontplooiing ten koste van alles wat in de weg staat, ik moet mezelf ontplooien, ik moet mezelf ontwikkelen, ik moet succesvol zijn. Dat succes moet ik zo snel mogelijk bereiken, snelle slagen maken, zo snel mogelijk naar de top, en dat moet ik morgen, eigenlijk vandaag al, bereiken. Gelukkig luistert de politiek heel goed naar de burger en doet dit elke dag opnieuw. Als ik vandaag een probleem heb is dat vanavond op het journaal en morgen in de kamer in een spoeddebat. En de politiek denkt, kijk burgers we luisteren echt wel naar je! Lost het echter iets op? NEE Extrapolatie van micro argumenten naar macro schaal heeft namelijk NIETS met de werkelijkheid te maken. In macro-discussies micro argumenten aanvoeren is een heel krachtig middel om mensen aan te spreken, maar heeft weinig te maken met de realiteit op het macro niveau. Want op micro niveau zijn er relatief weinig factoren waar rekening mee gehouden dient te worden, op macro niveau moeten er altijd een afweging worden gemaakt welke factoren het zwaarst wegen. Verder spelen sommige micro processen niet op macro niveau en andersom. Gevolg is dat de kloof met de burger er misschien gedicht lijkt mee te worden, maar als de uitwerking dan lastiger blijkt te zijn dan de simplistische microargumentatie doet vermoeden (zoals eigenlijk altijd het geval is) wordt de kloof uiteindelijk alleen maar groter.