Ons voedsel (9b): De impact van certificering en regulering van zaaigoed

Begin mei 2020 publiceerde de NOS een nieuwsbericht (Bron) dat er in de EU definitief geen octrooi komt op groenten en fruit. Hiermee komt er een einde aan een heel lang getouwtrek tussen kleinere kwekers, grote zaaigoedbedrijven en milieuorganisaties (nieuwsbericht 1, bericht 2 en bericht 3). Het begon allemaal in 1999 met 2 octrooien/patenten op tomaten en brocolli (zie hier op archive.org wat er tot 2010 hierover op de website stond van de European Patent Organisation). Dit is goed nieuws, maar is echter een klein stukje in de uitgebreide puzzel van zogeheten zaaigoed souvereiniteit.

Certificering en registratie

De zaaigoedmarkt fuseert steeds verder tot een beperkt aantal zeer grote spelers. De top 10 zaaigoedbedrijven had in 2011 ongeveer 75% van de zaaigoed markt in handen (zie voor meer informatie hierover deze eerdere blog over de markt van het zaaigoed) en is sindsdien verder gefuseerd. De zakelijke belangen worden hierdoor ook steeds groter. Een markt die globaler wordt en waar steeds minder spelers zijn, vraagt om sterkere regelgeving vanuit de overheid. Zaaigoed wordt dus steeds verder gereguleerd, wat onder andere tot gevolg heeft dat zaaigoed geregistreerd dan wel gecertificeerd moet zijn. Binnen Nederland gelden de Europese regels, waarbinnen al het zaaigoed dat op de markt wordt gebracht moet zijn geregistreerd of gecertificeerd om op de markt te mogen worden gebracht.
In een markt die steeds grootschaliger en zakelijker wordt, is dit op zich geen rare regel. Steeds minder mensen bewaren/produceren hun eigen zaaigoed, ze kopen elk jaar het nieuwe zaaigoed in de winkel of bij de leverancier. Door goede regelgeving en certificering voorkom je dat een winkel allerlei raar/slecht spul verkoopt, of dat je zaaigoed voor bijvoorbeeld peulen denkt te kopen terwijl je zaaigoed van een of ander raar onkruid koopt.

Ons voedsel (8c): hoe ziet de wereldwijde voedselmarkt eruit

In 2 eerdere blogs heb ik gekeken naar de voedselmarkt, in blog Ons voedsel (8a) heb ik gekeken naar de consolidatie van de 10 grootste voedselverwerkende concerns. In blog Ons voedsel (8b) heb ik gekeken naar de biologische concerns.
Hoe ziet dat er echter uit als je naar nationale systemen in plaats van concerns kijkt?
Nederland is een grote speler op de wereldwijde voedselmarkt. Een artikel van september 2017 in de National Geographic zette Nederland sterk in de spotlights: Nederland voedt de wereld! Maar hoe ziet die markt er uit, hoe is die wereldwijd verdeeld en hoe groot is Nederland nu eigenlijk?

Verandering van de wereldwijde voedselmarkt

Een studie uit 2012 geeft een goed overzicht van de wereldwijde voedselmarkt op basis van de FAO voedseldatabase en de UN comtrade database. Op basis hiervan is inzicht verkregen in de ontwikkeling van de wereldwijde handel in voedsel, zoals in onderstaande figuren is te zien. De linker figuur laat zien dat de wereldwijde voedselproductie sterk is gestegen, de wereldwijde export, dus het verhandelen van het voedsel tussen landen, is nog sterker gestegen. De rechter figuur laat zien dat meer en meer voedsel tussen landen wordt verhandeld: de export/productie ratio is gestegen tusen 1950 en 2010 van minder dan 10% naar bijna 60%. 

Ons voedsel (15): de tussenhandel

In eerdere blogs heb ik het gehad over de voedselproductie en de verwerkende industrie, hoe deze wereldwijd veranderd is. De link tussen de productie en de verwerking wil ik in deze blog bekijken. Hiervoor kijk ik eerst naar de handelshuizen, dan naar de handelshuizen die agrarische producten verkopen en dan naar 4 de grootste voedsel verhandelende handelshuizen in het bijzonder.

Bron: http://www.pbl.nl/en/infographic/concentrations-within-the-dutch-food-chain

Ons voedsel (8b): hoe ziet de biologische markt eruit?

In blog 8a heb ik aangegeven dat de globale voedingssector aan het consolideren is: de 10 grootste bedrijven hebben na een lange reeks fusies en overnames ondertussen 30% van de wereldwijde verpakte voedselproductie. De top 100 heeft ongeveer 77% in handen.

In de zoektocht naar biologische producten, zijn veel nieuwe merken ontstaan die proberen duurzamer, meer verantwoord geproduceerd voedsel op de markt te brengen. Deze markt is booming, in de VS was de omzet aan biologische producten in 2013 $26,7 mrd, in de EU was het $24,56 mrd.

Bron: https://www.statista.com/chart/3681/organic-retail-sales-value-by-country/

Vergeleken met een totale markt van verpakt voedsel van $1375 mrd is dit een relatief kleine markt, maar het is wel een markt waar veel groei in zit. De onderstaande figuur laat zien dat er in 15 jaar een vrijwel constante groei heeft plaatsgehad van 10 tot 12 % per jaar.

Ons voedsel (9a): waar komt ons zaaigoed, pesticiden en kunstmest vandaan?

We eten ons voedsel, en het meeste voedsel is afkomstig van eenjarige planten. Dit betekend dat deze planten in het najaar of in het voorjaar worden gezaaid of geplant en in de zomer worden geoogst. Deze worden voorzien van kunstmest om ze sneller en beter te laten groeien, en om onkruid geen kans te geven worden pesticiden gespoten.
De benodigde zaden moeten worden gekweekt: wie doet dat eigenlijk? En wie produceert de pesticiden? Wie maakt de kunstmest?

De zaaigoed producenten

De omzet van de top 10 van de grootste zaaigoedproducerende bedrijven in de wereld zag er over 1996 (voor de grote consolidatie begon) 2007, 2009, 2011 en 2014 (op basis van gegevens uit jaarverslagen) als volgt uit:

Ons voedsel (8a): van wie kopen we het eigenlijk

Ons voedsel wordt geproduceerd door boeren, waarvan velen zich steeds meer specialiseren in een aantal gewassen. Al deze gewassen worden verhandeld en verwerkt tot de producten die we uiteindelijk in de supermarkt kopen. 

In de supermarkt hebben we de keuze uit een grote scala aan merken. Elk merk probeert zijn eigen imago te hebben, om een duidelijke doelgroep te bedienen.

Een uitgebreide analyse van Oxfam laat echter zien dat achter deze enorme variëteit aan labels een zeer beperkt aantal bedrijven zit.

Bron: http://www.behindthebrands.org/

Deze 10 bedrijven hebben een gezamenlijke omzet van ongeveer $410 miljard (2014).